វិស័យវប្បធម៌៖ ប្រើច្រើនកាលណា ល្អកាលនោះ

មិនមែនមានប្រើតែនៅប្រទេសវៀតណាម ឬប្រទេសខ្មែរឡើយ ដួនត្រូវគេប្រើពេញតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ទាំងមូល រួមទាំងបណ្តាប្រទេសខាងដីកោះផង។ ប៉ុន្តែប្រទេសវៀតណាមពិសេសជាងគេ ពិសេសត្រង់ថា គេប្រើវាមិនថាជាអ្នករស់នៅតាមជនស្រែចម្ការ ឬទីក្រុងឡើយ។ ក្នុងវិស័យទេសចរណ៍វិញ គេប្រើវាទ្វេរដងដើម្បីបង្ហាញអំពី អត្តសញ្ញាណរបស់គេ។ វប្បធម៌របស់ប្រទេសនីមួយៗតែងមានឬសគល់តមកវែងឆ្ងាយរាប់ឆ្នាំទម្រាំមកដល់បច្ចុប្បន្ន។ ដូចដែលយើងឃើញនឹងភ្នែកសព្វថ្ងៃថា ខ្មែរមានវប្បធម៌តឬសតគល់ជាយូរមកហើយ។ កត្តាបរិស្ថានជុំវិញ និងភូមិសាស្ត្រធ្វើឲ្យប្រទេសនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍មានវប្បធម៌ស្រដៀងគ្នាខ្លះៗដែរ។ មួយវិញទៀត ទំនាក់ទំនងនៃវប្បធម៌ដែលតែងឆ្លងគ្នាទៅវិញទៅមកក៏រួមចំណែកមួយទៀតដែរ។ ប៉ុន្តែដោយសារមនុស្សសម័យបច្ចុប្បន្នព្យាយាមស្វែងរកអត្តសញ្ញាណរបស់ជាតិខ្លួន កត្តានេះធ្វើឲ្យវប្បធម៌ប្រទេសទាំងនោះត្រូវគាំងស្តូក … More

នៅពីក្រោយតួលេខកំណើនទេសចរណ៍

ទេសចរណ៍មានប្រយោជន៍ដល់មរតកវប្បធម៌ និងអ្នកស្រុកដែលនៅជុំវិញមួយចំនួន ស្របគ្នានេះទេសចរណ៍ក៏បង្កើតជាបញ្ហាជាច្រើនដល់មរតកវប្បធម៌ដែរ។ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ តួលេខអំពីចំនួនទេសចរអន្តរជាតិចូលមកកម្ពុជាមានការកើនឡើងជាលំដាប់។ នេះក៏ដោយសារតែកម្ពុជាមានស្ថិរភាពនយោបាយនឹងនរតាំងពីដើមទស្សវត្សឆ្នាំ១៩៩០រហូតមក។ ជាក់ស្តែង របាយការណ៍ប្រចាំឆ្នាំ២០១៥ របស់ក្រសួងទេសចរណ៍បង្ហាញថា ទេសចរបរទេសមានចំនួន៤,៧៧៥,២៣១ ចូលមកកម្ពុជា។ ក្នុងនោះ ទេសចរជនជាតិវៀតណាមឈរនៅលើលំដាប់កំពូលតារាង តាមបង្កិតពីក្រោយដោយទេសចរជនជាតិចិន និងលាវ។ យ៉ាងណាមិញ ទេសចរមកកម្ពុជាត្រូវគេចាត់ទុកថាជាទេសចរវប្បធម៌។ ដូចដែលលោក ឈាង វណ្ណារិទ្ធ … More

Why Unesco?

Some countries are in an effort to figure out their identities in different ways with expectation to officially possess those … More

ព្រិត្តិការណ៍វប្បធម៌មួយដែលជួយវិស័យទេសចរណ៍

នៅវត្តអារញ្ញ តាមប្របមាត់ស្ទឹងទៅភ្នំក្រោម អ្នកស្រុកដែលនៅជុំវិញនោះតែងរៀបចំធ្វើពិធីបណ្តែតប្រទីបទៅទន្លេដើម្បីសុំខមាទោសដល់ទឹកដីដែលខ្លួនបានធ្វើឲ្យកខ្វក់ពេញមួយឆ្នាំ។ ជាទូទៅ វិស័យទេសចរណ៍ត្រូវគេមើលឃើញថា ផ្តល់ប្រយោជន៍ផង និងផ្តល់ផលអវិជ្ជមានទន្ទឹមគ្នា។ ការផ្តល់ផលប្រយោជន៍នោះគឺថាច្រើនគួរសមដល់សេដ្ឋកិច្ច និងអត្តសញ្ញាណផង។ អ្នកគិតពីប្រយោជន៍នេះប្រឹងធ្វើយ៉ាងម៉េចឲ្យបានលុយពីទេសចរណ៍។ ប៉ុន្តែមនុស្សមួយក្រុមទៀតយល់ថា ទេសចរណ៍ផ្តល់ផលអវិជ្ជមានជាច្រើនដល់ប្រពៃណីវប្បធម៌ ព្រោះថាមនុស្សនឹងប្រឹងរកឱកាសផ្សេងៗពីវិស័យទេចរណ៍ធ្វើភាពដើម (Authenticity)នៃប្រពៃណីវប្បធម៌បាត់បង់ដោយឯកឯង។ ប៉ុន្តែព្រិត្តិការណ៍វប្បធម៌ខ្លះនឹងប៉ះពាល់បន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ ឬថាចំណេញច្រើនជាងខាត។ វាមិនបានធ្វើឲ្យរំខានដល់ពិធីសាសនា ឬប៉ះពាល់ដល់កម្មវិធីរបស់សហគមន៍គេឡើយ បើគ្រាន់តែយើងចូលរួមសប្បាយដូចតែអ្នកស្រុកជាទូទៅ ហើយបង្ហាញក្តីគោរពដល់សហគមន៍របស់គេនោះ។ … More

ក្រុងយសោធរសតវត្សទី២១

មនុស្សជាច្រើនងឿងឆ្ងល់អំពីប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងអង្គរសព្វថ្ងៃរបស់អាជ្ញាធរអប្សរាថា ហេតុម្តេចទើបបានជាអាជ្ញាធរអប្សរាពុំអនុញ្ញាតឲ្យអ្នកស្រុកសង់ផ្ទះ នៅក្នុងតំបន់ការពារអង្គរបានស្រេចតែចិត្ត? ទោះបីមន្ត្រីអាជ្ញាធរអប្សរាតែងបកស្រាយបង្ហាញហេតុផលយ៉ាងណាក៏ដោយ តែហាក់ដូចជាត្រូវការវេលាយូរទៀតដើម្បីពន្យល់។ យើងដឹងគ្រប់គ្នាថា អង្គរជាទីក្រុងបុរាណមួយនាអតិតកាល។ តំបន់អង្គរមានស្លាកស្នាមមនុស្សតាំងទីតាំងដើមដំបូងនៃគ្រិស្តសករាជរបូតមក។ ទីក្រុងនេះចាប់ផ្តើមរីកធំឡើងៗ ទំនើបឡើងៗ ពិសេសនៅស.វទី៧-១៥នៃគ.ស។ ទាំងនេះធ្វើឲ្យអ្នកប្រាជ្ញឯកភាពគ្នាហៅថា «អារ្យធម៌អង្គរ»។ ត្បិតភស្តុតាងនៃភាពរីកចម្រើននៃវិស័យសេដ្ឋកិច្ច នយោបាយ សិល្បៈ និងសាសនា…ជាដើម មានច្រើនអនេក។ នៅឆ្នាំ១៩៩១ កម្ពុជាចូលជាប្រទេសហត្ថលេខីនៃអនុសញ្ញាយូណេស្កូឆ្នាំ១៩៧២។ … More

ដួនរបស់ខ្មែរ ឬយួន?

មុននឹងអានអត្ថបទខាងក្រោម ខ្ញុំសូមឲ្យលោកអ្នកនាងអានអត្ថបទនេះសិន ៖ ដួន និង ដួនស្លឹកត្បែង។ ត្បិតអត្ថបទមួយនេះគ្រាន់តែបំពេញបន្ថែម លើអត្ថបទទាំង២លើនេះប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងបរិបទសង្គមខ្មែរនាពេលបច្ចុប្បន្នបានកំណត់ឲ្យថា បើអ្នកណាពាក់ឌួនដែលមានរាងជាស៊ីឡាំងស្តួចផ្នែកខាងចុងនោះថា ជាសាសន៍យួន។ គំនិតនេះត្រូវនឹងពាក្យអង់គ្លេសថា «Stereotype» គឺជាគំនិតដែលគិតកាត់យល់ទៅលើអ្វីមួយដោយខុស។ ជាតិសាសន៍លើលោកនេះ ប្រទេសណាក៏ដូចប្រទេសណា សហគមន៍ណាក៏ដូចសហគមន៍ណាដែរ។ ជាតិសាសន៍ទាំងនោះតែងព្យាយាមរក ឬចាប់យកអ្វីជាបរិស្ថានជុំវិញខ្លួនមកជារបស់ខ្លួន។ យូរៗទៅក៏បង្កើតជាអត្តសញ្ញាណជាប់លាប់ឥតរបេះទៀតផង។ … More

កង្វះឯកសារភាសាខ្មែរ

នេះជាចំណងជើងសៀវភៅមួយសរសេរដោយលោក Bernard Phillipe Groslier ជាបារាំងម្នាក់ដែលចាយពេលជាច្រើនឆ្នាំស្រាវជ្រាវអំពីអារ្យធម៌អង្គរ។ ដើមឡើយ សៀវភៅនេះសរសេរជាបារាំងបោះពុម្ពឆ្នាំ១៩៥៨ក្រោមចំណងជើងថា Angkor et le Cambodge au XVIe siècle d’après les sources portugaises et espagnoles។ … More

ពិការភ្នែក និង រូបិយបណ្ណ

ក្នុងសង្គមមួយតែងមានមនុស្សគ្រប់ប្រភេទខ្លះមានរូបសម្បត្តិល្អគ្រប់សព្វ ប៉ុន្តែអ្នកខ្លះទៀតមាន អ្នកពិការភ្នែក ខ្លះថ្លង់ ខ្លះពិការដៃជើង ខ្លះខ្សោយបញ្ញា ដែលពុំមាននរណាចង់ឲ្យវាលើខ្លួនយើងឡើយ។ អ្នកទាំងនេះគឺជាធាតុមួយរួមចំណែកបង្កើតភាពស៊ីវីល័យដល់សង្គម ដែលសង្គមមិនត្រូវព្រងើយកណ្តើយ។ ត្បិតពួកគេពិការ តែគេក៏ជាមនុស្ស ហើយត្រូវទទួលបានសិទ្ធគ្រប់គ្រាន់ដូចមនុស្សទូទៅ។ ដូច្នេះ ពេលដែលសង្គមធ្វើអ្វីមួយ គួរគិត គួរមានគោលនយោបាយល្អៗ ដើម្បីធានាថា ពលរដ្ឋគ្រប់ៗរូបទទួលបាននូវអត្ថប្រយោជន៍ពីការអភិវឌ្ឍន៍ស្មើៗគ្នា ស្របនឹងគោលដៅអភិវឌ្ឍដោយចីរភាព ត្រូវពាក្យអង់គ្លេសថា … More

អត្ថបទប្រែ៖ កំទេចទីក្រុងដោយយល់ថាល្អ

ដោយ Marco D’ Eramo ឃាតករសម្លាប់ទីក្រុងកំពុងដើរពេញភពផែនដីនេះ។ ឃាតករនោះត្រូវគេស្គាល់ឈ្មោះថា យូណេស្កូ។ វាមានអាវុធពិសេសមួយគឺ ការបន្តុប ឬដាក់ស្លាកឲ្យជា«បេតិកភណ្ឌពិភពលោក»។ គេបង្ហូរឈាមទីក្រុង ឬភូមិករដ៍ស្រស់បំព្រងទាំងនោះឲ្យខ្សោះ ហើយក្លាយជាសាកសព។ វាគឺជារឿងទុក្ខសោកណាស់កាលដែលយើងឃើញទីក្រុងជាច្រើនត្រូវបំផ្លាញ។ ទីក្រុងដែលពោរពេញដោយភាពស្រស់បំព្រង ភាពប្រណិត ភាពរស់រវើកជាច្រើនរយឆ្នាំ ឬខ្លះពាន់ឆ្នាំផងនោះបានរស់រានមានជីវិត ដោយឆ្លងកាត់នូវប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ជូរចត់ សង្គ្រាម … More

បញ្ជីក្រហមវត្ថុសិល្បៈកម្ពុជា

ប្រទេសជាច្រើនដែលធ្លាក់ចូលក្នុងអន្លង់នៃសង្គ្រាមតែងខាតបង់ នូវប្រយោជន៍យ៉ាងច្រើន ក្នុងនោះមានវប្បធម៌ដែលជាធាតុសំខាន់បង្ហាញអំពី អត្តសញ្ញាណនៃជាតិសាសន៍មួយ។ International council of museums (ICOM) ជាស្ថាប័នមួយធ្វើការផ្តោតលើការប្រយុទ្ធប្រឆាំងការជួញដូរវត្ថុបុរាណខុសច្បាប់។ ស្ថាប័នជំនាញនេះតែងបញ្ចេញបញ្ជីក្រហម ដើម្បីជាឯកសារជំនួយដល់សារមន្ទីរ ឬឈ្មួញទាំងឡាយឲ្យដឹងថា វត្ថុសិល្បៈដែលមានក្នុងបញ្ជីក្រហមនេះប្រហែលអាចត្រូវគេលួចគាស់កកាយ និងយកចេញពីប្រទេសណាមួយទៅលក់លើទីផ្សារអន្តរជាតិ។ ថ្មីៗនេះ ICOMបានបញ្ចេញបញ្ជីក្រហមវត្ថុសិល្បៈរបស់ស៊ីរី ក្រោយពេលដែលប្រទេសនេះកើតសង្គ្រាមរាំងជល់ គួបផ្សំនឹងក្រុមរដ្ឋអ៊ីស្លាមដែលជីករុករកវត្ថុបុរាណដើម្បីលក់នៅទីផ្សារងងិត។ នៅឆ្នាំ២០០៩ … More