ការពិនិត្រដំបូងអំពីប្រធានបទសារណានិស្សិតបុរាណវិទ្យា (១៩៩៤-២០១៧)

នៅឆ្នាំ១៩៦៥ សាលារចនាខេមរៈបានកែប្រែទៅជា សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ។ ក្នុងឆ្នាំដដែលនោះ មហាវិទ្យាល័យបុរាណវិទ្យាក៏ស្ថិតក្នុងចំណោមមហាវិទ្យាល័យទាំង៥ នៃសាកលវិទ្យាល័យនេះដែរ ហើយដែល៤ទៀតនោះគឺ ស្ថាបត្យកម្ម និងនគរោបនីយកម្ម សូនរូប នាដសាស្ត្រ និងតូរ្យតន្ត្រី[1]។ សាកលវិទ្យាល័យនេះដំណើរការបានជិត១០ឆ្នាំ មុននឹងត្រូវបិទទ្វារនៅឆ្នាំ១៩៧៥ នៅពេលខ្មែរក្រហមឡើងកាន់អំណាច។ ក្រោយរួចផុតពីរបបខ្មែរក្រហមមក អ្នកដែលរស់រានមានជីវិតចាប់ផ្តើមប្រមូលផ្តុំគ្នាឡើងវិញទាំងលក្ខណៈគ្រួសារ សហគមន៍ និងអ្នករួមអាជីព។ ពួកគេបានប្រមែប្រមូលគ្នាកកើតជា … More

ទំនុកច្រៀងមួយបែបដែលកំពុងបាត់បង់

មនុស្ស ឬសត្វសុទ្ធតែអាស្រ័យលើបរិស្ថានជុំវិញខ្លួន។ បរិស្ថានធម្មជាតិជាធាតុសំខាន់មួយក្នុងការរួមចំណែកបង្កើតវប្បធម៌ទៀតផង រាប់តាំងពីម្ហូបអាហារឡើងទៅ (សូមអាន)។ រីឯក្នុងសិល្បៈរចនាវិញ ការប្រើធម្មជាតិកាន់តែសម្បូណ៌បែបយ៉ាងតទៅទៀតណាស់។ បើយើងស្តាប់ចម្រៀងដែលសល់ពីសង្គមមក ឬក្រោយនោះបន្តិច យើងអាចឮកវីនិពន្ធជាន់នោះនិយមយកបរិស្ថានធម្មជាតិជុំវិញខ្លួនមកលេង ក្នុងកាព្យរបស់ខ្លួនយ៉ាងរណ្តំទោះបទខ្លះជាបទប្រជាប្រិយ ឬបទបែបសម័យទំនើបដែលយើងទទួលឥទ្ធិពលពីប្រទេសលោកខាងលិចក៏ដោយ។ ឧទាហរណ៍ទំនុកច្រៀងដូចតទៅនេះ «ឆ្ងាយអើយសែនឆ្ងាយៗ ព្រះពាយនាំខ្ញុំទៅណាដូចសត្វបក្សាយាត្រាឆ្លងដងព្រៃ ក្រោមមេឃខៀវខ្ចីធំល្វឹងល្វើយ» «ស្លឹកឈើខ្យល់ផាត់លើ បក់រវិចធ្វើឲ្យខ្ញុំចាំមិនភ្លេច…» «សារិកា សូមមេត្តាច្រៀងបំពេរបីបមថ្នាក់ថ្នមលោមស្នេហ៍ … More

ទៅមើលថ្ងៃលិច?

ក្នុងចំណោមអ្នកស្រែចម្ការខ្លះដែលចាប់ផ្តើមមានអគ្គីសនីប្រើប្រាស់ខ្លះៗហើយក៏ដោយ តែកាលណាព្រះអាទិត្យចុះអស្តង្គតនាំឲ្យផែនដីងងិតបន្តិចនោះ គេចាប់ផ្តើមដេញគោចូលក្រោល។ បន្ទាប់មក គេស្រស់ស្រូបបាយល្ងាចមុនសម្រាក។ នេះក៏ព្រោះតែទម្លាប់កាលពីមិនទាន់មានអគ្គីសនីប្រើប្រាស់នៅបន្តជាប់ពីអតិតកាល។ សូម្បីតែស្នាដៃចម្រៀងពីសម័យសង្គម បទចម្រៀងជាច្រើនតាក់តែងឡើង ដោយភ្ជាប់«ថ្ងៃលិច»ទៅនឹងក្តីសោកសៅ។ ចម្រៀងរបស់អ្នកស្រី រស់ សេរីសុទ្ធា «ថ្ងៃលិចអូនស្រណោះ»ដង្ហើយថា ថ្ងៃលិចបាត់ទាំងរូបថ្លៃធ្វើឲ្យស្រណោះ តែអូននៅចាំផ្លូវកល្យាណ។ «ថ្ងៃជ្រេបាត់ស្នេហ៍» ច្រៀងដោយលោក ស៊ីន ស៊ីសាមុត រៀបរាប់អំពី … More

តម្លៃរបស់សិលាចារឹកថ្មីក្នុងបរិបទស្រុកខ្មែរបច្ចុប្បន្ន៖ សិលាចារឹកមួយនៅអង្គរវត្ត

ថ្មីៗនេះ វិទ្យុបារាំងអន្តរជាតិបានចេញផ្សាយអត្ថបទទស្សនព្រិត្តិការណ៍ខ្មែរប្រចាំថ្ងៃរបស់ខ្លួន ដោយដាក់ចំណងជើងថា «ប្រាសាទបុរាណមិនមែនដុំថ្ម តែជាដួងព្រលឹងជាតិ ! » ដែលបានបង្ហោះលើប្រព័ន្ធសង្គមហ្វេសបុកនៅថ្ងៃទី១៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៧នេះ។ អត្ថបទនេះ អ្នកសរសេរចង់ឲ្យពលរដ្ឋខ្មែរគ្រប់រូបចូលរួមចំណែកថែរក្សាមរតកវប្បធម៌ដែលជាដួងព្រលឹង និងជាអត្តសញ្ញាណរបស់ជាតិខ្មែរ។ អ្នកនិពន្ធបានបញ្ចេញយោបល់ថា ពលរដ្ឋភាគច្រើនមិនទាន់រកឃើញសារប្រយោជន៍ក្នុងការថែរក្សាប្រាសាទថ្មនៅឡើយ។ ពិសេស អ្នកនិពន្ធលើកយកសកម្មភាពអវិជ្ជមានមួយចំនួនដូចជា ការចោលសំរាមនៅតាមប្រាសាទ និងការគូសវាសបន្ថែមលើថ្មប្រាសាទមកធ្វើជាឧទាហរណ៍។ អ្វីដែលគួរចាប់អារម្មណ៍ … More

ផលប៉ះពាល់នៃកង្វះព្រៃឈើមកលើវប្បធម៌

បញ្ហាប្រែប្រួលអាកាសធាតុក្លាយជាប្រធានបទសំខាន់ ដែលថ្នាក់ដឹកនាំលើពិភពលោកលើកយកមកពិភាក្សារកដំណោះស្រាយ។ ផលប៉ះពាល់ខ្លាំងដែលធ្វើឲ្យអាកាសធាតុប្រែប្រួលគឺ មកពីឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ចេញពីប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ធំៗដូចជា ចិន និងអាមេរិចជាដើម។ ជាលទ្ធផល ប្រទេសក្រីក្រកំពុងអភិវឌ្ឍ ដែលរងគ្រោះពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុខ្លាំងទទួលបានថវិកាខ្លះៗ មកទប់បញ្ហាធំរបស់ពិភពលោកនេះ។ ឥឡូវនេះ លោកត្រាំដែលគ្រប់គ្រងប្រទេសបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ដ៏ធំមួយក្នុងពិភពលោកនោះ ក៏ចង់គេចវេសពីបញ្ហានេះទៅទៀត។ ទោះវាជាបញ្ហាសកលលោកក៏ដោយ ភាគីពាក់ព័ន្ធនៅកម្ពុជាតែងបញ្ចេញព័ត៌មានអំពី បញ្ហាប្រែប្រួលអាកាសធាតុនៅកម្ពុជាថា បណ្តាលមកពីការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ។ របាយការណ៍របស់អង្គការសង្គមស៊ីវិលមិនតិចទេដែលតែងតែបញ្ចេញព័ត៌មាននៃការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ជាការឆ្លើយតប រដ្ឋាភិបាលក៏តែងតែបញ្ចេញមតិរិះគន់អំពី … More

ទស្សនៈចំពោះការគ្រប់គ្រងសំណង់ក្នុងឧទ្យានអង្គរតាមរយៈ Facebook

ក្នុងការផ្សាយរបស់អាជ្ញាធរអប្សរានៅថ្ងៃទី៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១៧បង្ហាញថា ចំនួនសំណង់ខុសច្បាប់មានចំនួន៥២៣ករណី។ អាជ្ញាធរអប្សរាបានបង្ហាញក្តីបារម្ភចំពោះការងារអភិរក្សតំបន់អង្គរទាំងមូល​ដោយសារតែការកើនឡើងយ៉ាងកំហុកនៃសំណង់ខុសច្បាប់ទាំងនោះ ហើយប្រកាសឲ្យអ្នកទាំងនោះរុះរើចេញវិញ។ សំណង់ទាំងនោះសង់នៅចន្លោះរវាងថ្ងៃទី២០ ខែឧសភា​ ដល់ថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១៧ ពោលគឺកំលុងពេលយុទ្ធនាការបោះឆ្នោតឃុំ-សង្កាត់ឆ្នាំ២០១៧។ បន្ទាប់ពីនោះមក ការបញ្ចេញមតិជាច្រើនដែលធ្វើឡើងតាមបណ្តាញសង្គមហ្វេសបុក ដោយភ្ជាប់នូវវីដេអូ និងរូបថតសកម្មភាពរបស់បុគ្គលិកអាជ្ញាធរអប្សរា និងមន្ត្រីពាក់ព័ន្ធចុះហាមឃាត់ការសាងសង់មួយ។ ជាលទ្ធផល ទាំងទំព័រ (Page) … More

វិស័យវប្បធម៌៖ ប្រើច្រើនកាលណា ល្អកាលនោះ

មិនមែនមានប្រើតែនៅប្រទេសវៀតណាម ឬប្រទេសខ្មែរឡើយ ដួនត្រូវគេប្រើពេញតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ទាំងមូល រួមទាំងបណ្តាប្រទេសខាងដីកោះផង។ ប៉ុន្តែប្រទេសវៀតណាមពិសេសជាងគេ ពិសេសត្រង់ថា គេប្រើវាមិនថាជាអ្នករស់នៅតាមជនស្រែចម្ការ ឬទីក្រុងឡើយ។ ក្នុងវិស័យទេសចរណ៍វិញ គេប្រើវាទ្វេរដងដើម្បីបង្ហាញអំពី អត្តសញ្ញាណរបស់គេ។ វប្បធម៌របស់ប្រទេសនីមួយៗតែងមានឬសគល់តមកវែងឆ្ងាយរាប់ឆ្នាំទម្រាំមកដល់បច្ចុប្បន្ន។ ដូចដែលយើងឃើញនឹងភ្នែកសព្វថ្ងៃថា ខ្មែរមានវប្បធម៌តឬសតគល់ជាយូរមកហើយ។ កត្តាបរិស្ថានជុំវិញ និងភូមិសាស្ត្រធ្វើឲ្យប្រទេសនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍មានវប្បធម៌ស្រដៀងគ្នាខ្លះៗដែរ។ មួយវិញទៀត ទំនាក់ទំនងនៃវប្បធម៌ដែលតែងឆ្លងគ្នាទៅវិញទៅមកក៏រួមចំណែកមួយទៀតដែរ។ ប៉ុន្តែដោយសារមនុស្សសម័យបច្ចុប្បន្នព្យាយាមស្វែងរកអត្តសញ្ញាណរបស់ជាតិខ្លួន កត្តានេះធ្វើឲ្យវប្បធម៌ប្រទេសទាំងនោះត្រូវគាំងស្តូក … More

នៅពីក្រោយតួលេខកំណើនទេសចរណ៍

ទេសចរណ៍មានប្រយោជន៍ដល់មរតកវប្បធម៌ និងអ្នកស្រុកដែលនៅជុំវិញមួយចំនួន ស្របគ្នានេះទេសចរណ៍ក៏បង្កើតជាបញ្ហាជាច្រើនដល់មរតកវប្បធម៌ដែរ។ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ តួលេខអំពីចំនួនទេសចរអន្តរជាតិចូលមកកម្ពុជាមានការកើនឡើងជាលំដាប់។ នេះក៏ដោយសារតែកម្ពុជាមានស្ថិរភាពនយោបាយនឹងនរតាំងពីដើមទស្សវត្សឆ្នាំ១៩៩០រហូតមក។ ជាក់ស្តែង របាយការណ៍ប្រចាំឆ្នាំ២០១៥ របស់ក្រសួងទេសចរណ៍បង្ហាញថា ទេសចរបរទេសមានចំនួន៤,៧៧៥,២៣១ ចូលមកកម្ពុជា។ ក្នុងនោះ ទេសចរជនជាតិវៀតណាមឈរនៅលើលំដាប់កំពូលតារាង តាមបង្កិតពីក្រោយដោយទេសចរជនជាតិចិន និងលាវ។ យ៉ាងណាមិញ ទេសចរមកកម្ពុជាត្រូវគេចាត់ទុកថាជាទេសចរវប្បធម៌។ ដូចដែលលោក ឈាង វណ្ណារិទ្ធ … More

Why Unesco?

Some countries are in an effort to figure out their identities in different ways with expectation to officially possess those … More

ព្រិត្តិការណ៍វប្បធម៌មួយដែលជួយវិស័យទេសចរណ៍

នៅវត្តអារញ្ញ តាមប្របមាត់ស្ទឹងទៅភ្នំក្រោម អ្នកស្រុកដែលនៅជុំវិញនោះតែងរៀបចំធ្វើពិធីបណ្តែតប្រទីបទៅទន្លេដើម្បីសុំខមាទោសដល់ទឹកដីដែលខ្លួនបានធ្វើឲ្យកខ្វក់ពេញមួយឆ្នាំ។ ជាទូទៅ វិស័យទេសចរណ៍ត្រូវគេមើលឃើញថា ផ្តល់ប្រយោជន៍ផង និងផ្តល់ផលអវិជ្ជមានទន្ទឹមគ្នា។ ការផ្តល់ផលប្រយោជន៍នោះគឺថាច្រើនគួរសមដល់សេដ្ឋកិច្ច និងអត្តសញ្ញាណផង។ អ្នកគិតពីប្រយោជន៍នេះប្រឹងធ្វើយ៉ាងម៉េចឲ្យបានលុយពីទេសចរណ៍។ ប៉ុន្តែមនុស្សមួយក្រុមទៀតយល់ថា ទេសចរណ៍ផ្តល់ផលអវិជ្ជមានជាច្រើនដល់ប្រពៃណីវប្បធម៌ ព្រោះថាមនុស្សនឹងប្រឹងរកឱកាសផ្សេងៗពីវិស័យទេចរណ៍ធ្វើភាពដើម (Authenticity)នៃប្រពៃណីវប្បធម៌បាត់បង់ដោយឯកឯង។ ប៉ុន្តែព្រិត្តិការណ៍វប្បធម៌ខ្លះនឹងប៉ះពាល់បន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ ឬថាចំណេញច្រើនជាងខាត។ វាមិនបានធ្វើឲ្យរំខានដល់ពិធីសាសនា ឬប៉ះពាល់ដល់កម្មវិធីរបស់សហគមន៍គេឡើយ បើគ្រាន់តែយើងចូលរួមសប្បាយដូចតែអ្នកស្រុកជាទូទៅ ហើយបង្ហាញក្តីគោរពដល់សហគមន៍របស់គេនោះ។ … More