ចិត្តអត់ដាច់ពីប្រទេសខ្មែរទេ

[…]នៅថៃ រកប្រាក់បានច្រើនជាង។ នៅខ្មែរ រកតែលុយទិញស៊ុបមិនបានផង។ នៅថៃ ញុំធ្វើកសាង និងគ្រប់មុខទាំងអស់។ ចង់ទៅថៃវិញដែរ តែគ្មានអ្នកនណាមើលកូន។ កូនច្រើនណាស់ពេក បើកូនតែមួយទៅប្រុចបាត់យូរហើយ។ ម្យ៉ាងអត់ចិត្តដាច់ មកពីយាយតា ម៉ែឪមានស្រុកកំណើតនៅនេះ បងប្អូនញាតិមិត្តនៅនេះ។ និយាយរួមទៅ កន្លែងធ្លាប់នៅ អត់ទៅណាដាច់ទេ។ ទៅប្រទេសគេស្រួលបំផុតតាំងពីម្ហូបស៊ី កន្លែងនៅ…

ភ្លេងគងស្គរ ឬភ្លេងទុបមុយ

កន្លងមក អត្ថបទអំពីប្រធានបទខាងលើជាអត្ថាធិប្បាយមួយ និងសាច់ភ្លេងនៃភ្លេងទុបមុយបានផ្សព្វផ្សាយដោយក្រុមបណ្តាញស្រាវជ្រាវយសោធរជាយូរមកហើយ ហើយក៏អាចមានអត្ថបទខ្លីៗដែលផ្សាយតាមហ្វេសបុកក៏មានមិនតិចដែរ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ខ្ញុំសូមបន្ថែមការលើការស្រាវជ្រាវទាំងឡាយដូចពណ៌នាពីខាងក្រោម។ ភ្លេងនេះលេងបានតែក្នុងពិធីបុណ្យសព ឬបុណ្យចម្រើនអាយុដែលធ្វើឆាកធំដុំ (ហើយជាករណីកម្រជួបបំផុត)។ ភ្លេងនេះមានត្រណមច្រើនមិនថា ឧបករណ៍ ឬឱកាសលេងឡើយ។ ឧទាហរណ៍ គេមិនលេងភ្លេងនេះតាមផ្ទះអ្នកស្រុកដែលគ្មានពិធីបុណ្យខាងលើនេះនោះទេ។ ទោះបីជាហាត់សមគ្នាលេងក៏ដោយ ក៏មិនបានដែរ។ បើអ្នកណាចង់រៀន ក៏រៀនបានតែពេលមានបុណ្យទានដូច្នេះ ឬហាត់លេងក្នុងវិហារវត្តតែម្តង ឬតាមគោកខ្មោច…

រម្ងាប់ឈើ

តាមធម្មតា បើដើមឈើច្រើន វានឹងកើតទៅជាព្រៃ ទើបយើងមានពាក្យថា ព្រៃឈើ។ ប៉ុន្តែព្រៃក្នុងគំនិតខ្មែរមិនមែនគ្រាន់ជាកន្លែងមានដើមឈើដុះច្រើនទេ។ ព្រៃ គឺជាកន្លែងសម្បូរណ៍ទៅដោយអមនុស្សដែលកាចសាហាវ កោងកាច ជាទីដែលមានមន្ទិល ឬគ្មានអារ្យធម៌។ ឧទាហរណ៍ មនុស្សណាមានចិត្តអាក្រក់ សាហាវយងឃ្នង គេហៅថា មនុស្សព្រៃផ្សៃ។ ឬបើអ្នកណាស្លៀកពាក់រញ៉េរញ៉ៃខុសសង្គមប្រក្រតី គេថាអ្នកនោះទើបមកពីព្រៃ។ ព្រៃខុសពីស្រុក ព្រោះស្រុកជាទីមានវប្បធម៌…

ជ្រម

អ្នកតាដែលមានអំណាចខ្លាំងនៅភូមិចុងឃ្នៀសគឺ អ្នកហោះអ្នកហើរ។ ម្តងម្កាល គេហៅអ្នកខ្យល់។ គ្រប់មុខផ្ទះតែងមានជ្រមដែលគេយកស្មៅប្រភេទណាក៏បានមកចងរមូលធ្វើជាស្លាធម៌ព្រៃ និងបាយសីព្រៃ ដោតទង់ពណ៌ចំរុះលំអទាក់ភ្នែក។ ជ្រមនេះហាក់ដូចជាគ្រឿងសម្គាល់មួយបញ្ជាក់ថា កូនចៅសមាជិកផ្ទះនេះក៏ជាអ្នកនៅក្រោមចំណុះ ឬការមើលថែរបស់អ្នកហោះអ្នកហើរ។ ដូច្នេះ បើកាលណាអ្នកហោះអ្នកហើរដើរកាត់ពើបប្រទះជ្រមនៅមុខផ្ទះហើយ អ្នកហោះអ្នកហើរមិនត្រូវធ្វើទុក្ខទោម្នេញដល់សាច់ញាតិក្នុងផ្ទះនេះឲ្យឈឺ ឬស្លាប់ឡើយ។ នៅពេលខែមាឃ អ្នកនៅចុងឃ្នៀសធ្វើបុណ្យភូមិឡើងអ្នកតា ហើយបញ្ជូនអ្នកហោះអ្នកហើរ និងសេនាកងពលរបស់អ្នកហោះអ្នកហើរឲ្យចេញទៅណាឆ្ងាញពីភូមិ។ ម្ល៉ោះហើយ តាមជ្រមមុខផ្ទះនីមួយៗមានចងអំបិល…

ស្រុកកោះសូទិនក្នុងខ្សែភ្នែកខ្ញុំ

ខ្ញុំមានឱកាសទស្សនាភូមិខ្លះតាមបណ្តោយទន្លេតូច ដែលមួយផ្នែកស្ថិតក្នុងស្រុកកោះសូទិន និងមួយផ្នែកទៀតនៅស្រុកស៊ីធរកណ្តាល។ ទីនេះទាក់ចិត្តខ្ញុំឲ្យលួចកួចប៉ងបំណងថា ទៅហើយចង់ទៅទៀត ឬក៏បើទៅហើយ មិនចង់ត្រឡប់វិញ។ អ្វីដែលទាក់ចិត្តខ្ញុំនោះគឺ វប្បធម៌ និងបរិស្ថាន។ វប្បធម៌នោះគឺ ការរស់នៅប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិត តម្បាញ ការរៀបចំលំនៅដ្ឋាន ផ្ទះសម្បែងចាស់ៗស្អាត សំណង់សាសនា ការនិយាយស្តី របៀបរបបនៃការរាក់ទាក់ជនដែលមកពីឆ្ងាយជាដើម។ ចំណែកបរិស្ថានវិញគឺ ភូមិសាស្ត្រទីនេះមានទន្លេតូច…

វិស័យវប្បធម៌៖ ប្រើច្រើនកាលណា ល្អកាលនោះ

មិនមែនមានប្រើតែនៅប្រទេសវៀតណាម ឬប្រទេសខ្មែរឡើយ ដួនត្រូវគេប្រើពេញតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ទាំងមូល រួមទាំងបណ្តាប្រទេសខាងដីកោះផង។ ប៉ុន្តែប្រទេសវៀតណាមពិសេសជាងគេ ពិសេសត្រង់ថា គេប្រើវាមិនថាជាអ្នករស់នៅតាមជនស្រែចម្ការ ឬទីក្រុងឡើយ។ ក្នុងវិស័យទេសចរណ៍វិញ គេប្រើវាទ្វេរដងដើម្បីបង្ហាញអំពី អត្តសញ្ញាណរបស់គេ។ វប្បធម៌របស់ប្រទេសនីមួយៗតែងមានឬសគល់តមកវែងឆ្ងាយរាប់ឆ្នាំទម្រាំមកដល់បច្ចុប្បន្ន។ ដូចដែលយើងឃើញនឹងភ្នែកសព្វថ្ងៃថា ខ្មែរមានវប្បធម៌តឬសតគល់ជាយូរមកហើយ។ កត្តាបរិស្ថានជុំវិញ និងភូមិសាស្ត្រធ្វើឲ្យប្រទេសនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍មានវប្បធម៌ស្រដៀងគ្នាខ្លះៗដែរ។ មួយវិញទៀត ទំនាក់ទំនងនៃវប្បធម៌ដែលតែងឆ្លងគ្នាទៅវិញទៅមកក៏រួមចំណែកមួយទៀតដែរ។ ប៉ុន្តែដោយសារមនុស្សសម័យបច្ចុប្បន្នព្យាយាមស្វែងរកអត្តសញ្ញាណរបស់ជាតិខ្លួន កត្តានេះធ្វើឲ្យវប្បធម៌ប្រទេសទាំងនោះត្រូវគាំងស្តូក…

យើងស្មគ្រចិត្តដោយខ្លួនឯង

«ពីដើមមានមនុស្សច្រើនគ្របគ្រងទឹកនេះ។ តែបានម្នាក់ក៏ដូរចេញៗ។ បាន៥-៦នាក់ក្រោយមក បានគេយកខ្ញុំឲ្យជួយមើល។ ខ្ញុំកាន់ទឹកនេះជាង១០ឆ្នាំហើយ។ ខ្ញុំជួយមើលនេះ មិនដើម្បីបានផលប្រយោជន៍អីមកលើខ្ញុំទេ [តែ]ដើម្បីឲ្យបងប្អូនប្រជាពលរដ្ឋនេះបានបង្កបង្កើនផលប៉ុណ្ណោះឯង។ រឿងមួយទៀត ទឹកនេះគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍ច្រើនត្រង់ថា នៅឃុំប្រដាកយើងមានប្រភពទឹកច្រើន ហើយខ្ញុំស្តាយ។ [ខ្ញុំចង់]ឲ្យបងប្អូនយើងមានសមត្ថភាពឲ្យមកគ្រប់គ្រងបន្ថែមមកដើម្បីឲ្យបងប្អូនប្រជាពលរដ្ឋក្នុងឃុំប្រដាកនេះធ្វើការបង្ករបង្កើតផលបានច្រើន។ ទី១ ខែប្រាំង យើងដាំឪឡឹកនៅប្របមាត់ស្ទឹង ហើយអាជង្លងៗ យើងធ្វើស្រែប្រាំង។ ការងារនេះគ្មានប្រាក់កំរៃអីទេ ដោយយើងស្មគ្រចិត្តដោយខ្លួនឯង…

និក្ខេបបទ៖ ព្រះគង្គា

នេះជានិក្ខេបបទសម្រាប់បញ្ចប់ថ្នាក់បរិញ្ញាបត្របុរាណវិទ្យា នៃសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ ក្នុងឆ្នាំ២០១១។ សៀវភៅនេះសសេរឡើងក្រោមការជួយតម្រង់អំពី លោកគ្រូ ស៊ីយ៉ុន សុភារិទ្ធ និង លោកគ្រូ ជី រដ្ឋា។ នៅឆ្នាំ២០១៣ គ្រឹះស្ថានបោះពុម្ពផ្សាយនគរវត្តបោះពុម្ពផ្សព្វផ្សាយបន្ត។ ខាងក្រោមនេះជាសេចក្តីសង្ខេប ទោះយើងគ្រប់គ្នាដឹងថា ឥទ្ធិពលរបស់ឥណ្ឌារីកសាយភាយមកដល់ទឹកដីខ្មែរ តាំងពីដើមគ្រិស្តសករាជក៏ពិតមែន តែតាមការសិក្សាលើសិលាចារឹកវិញបានបង្ហាញថា ខ្មែរទើបនឹងចាប់ផ្តើមចារពាក្យ គង្គាដំបូងនៅស.វទី៧ប៉ុណ្ណោះ។…

នៅពីក្រោយតួលេខកំណើនទេសចរណ៍

ទេសចរណ៍មានប្រយោជន៍ដល់មរតកវប្បធម៌ និងអ្នកស្រុកដែលនៅជុំវិញមួយចំនួន ស្របគ្នានេះទេសចរណ៍ក៏បង្កើតជាបញ្ហាជាច្រើនដល់មរតកវប្បធម៌ដែរ។ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ តួលេខអំពីចំនួនទេសចរអន្តរជាតិចូលមកកម្ពុជាមានការកើនឡើងជាលំដាប់។ នេះក៏ដោយសារតែកម្ពុជាមានស្ថិរភាពនយោបាយនឹងនរតាំងពីដើមទស្សវត្សឆ្នាំ១៩៩០រហូតមក។ ជាក់ស្តែង របាយការណ៍ប្រចាំឆ្នាំ២០១៥ របស់ក្រសួងទេសចរណ៍បង្ហាញថា ទេសចរបរទេសមានចំនួន៤,៧៧៥,២៣១ ចូលមកកម្ពុជា។ ក្នុងនោះ ទេសចរជនជាតិវៀតណាមឈរនៅលើលំដាប់កំពូលតារាង តាមបង្កិតពីក្រោយដោយទេសចរជនជាតិចិន និងលាវ។ យ៉ាងណាមិញ ទេសចរមកកម្ពុជាត្រូវគេចាត់ទុកថាជាទេសចរវប្បធម៌។ ដូចដែលលោក ឈាង វណ្ណារិទ្ធ…

Why Unesco?

Some countries are in an effort to figure out their identities in different ways with expectation to officially possess those…